Bij portretfotografie lijkt de opdracht op papier eenvoudig: zorg dat iemand scherp en goed belicht op de foto staat.
Toch weet iedere fotograaf die regelmatig mensen fotografeert dat een overtuigend portret veel verder gaat dan alleen de technische instellingen van de camera.
Licht, lenskeuze en compositie zijn belangrijk, maar uiteindelijk draait een portret om de persoon voor de camera.
Een technisch perfecte foto kan weinig indruk maken wanneer de houding onnatuurlijk is of de gezichtsuitdrukking niet klopt. Andersom kan een ogenschijnlijk eenvoudig portret juist veel kracht hebben wanneer de fotograaf precies het juiste moment weet vast te leggen.
Contact met het model
Een van de belangrijkste vaardigheden binnen portretfotografie heeft weinig met camera-instellingen te maken.
Het is communicatie.
Veel mensen die worden gefotografeerd hebben weinig ervaring voor de camera. Zodra de lens op hen wordt gericht, veranderen houding en gezichtsuitdrukking soms direct.
Een goede portretfotograaf moet daarom kunnen uitleggen wat iemand kan doen, zonder dat de situatie geforceerd voelt.
Dat kan gaan om kleine aanwijzingen zoals:
-
kin iets naar voren
-
schouders iets draaien
-
gewicht op één been
-
kijk net langs de camera
-
adem even rustig uit
Kleine veranderingen kunnen op een foto verrassend veel verschil maken.
Ogen bepalen veel
Bij portretfotografie gaat de aandacht vrijwel automatisch naar de ogen.
Scherpstelling op de ogen is daarom technisch belangrijk, maar expressie is minstens zo bepalend.
Een glimlach waarbij alleen de mond beweegt kan bijvoorbeeld onnatuurlijk ogen.
De fotograaf probeert daarom vaak een echte reactie uit te lokken.
Een kort gesprek of een onverwachte opmerking kan soms een veel natuurlijkere blik opleveren dan simpelweg zeggen: "lach eens".
Licht vormt het gezicht
Licht is een van de belangrijkste gereedschappen van een portretfotograaf.
Door de richting en zachtheid van het licht te veranderen, verandert ook de manier waarop het gezicht wordt weergegeven.
Zacht licht kan bijvoorbeeld een rustige en toegankelijke uitstraling geven.
Harder of meer gericht licht kan juist extra structuur en karakter creëren.
Ook de afstand tussen lichtbron en model speelt een rol.
In een studio kan de fotograaf dit zeer gecontroleerd aanpassen, terwijl bij fotografie op locatie vaker gebruik wordt gemaakt van natuurlijk licht of een combinatie van bestaand licht en flitslicht.
De achtergrond ondersteunt het portret
Bij een sterk portret hoort de achtergrond niet onnodig om aandacht te vragen.
Dat betekent niet dat iedere achtergrond volledig neutraal moet zijn.
Een kantooromgeving kan bijvoorbeeld juist relevant zijn voor een zakelijk portret, terwijl een donkere studiobackground goed kan werken voor een meer artistiek beeld.
De belangrijkste vraag is of de omgeving bijdraagt aan het verhaal van de foto.
Wanneer de achtergrond te druk is, kan de aandacht van het gezicht worden afgeleid.
Lenskeuze verandert het beeld
Voor portretten worden vaak brandpuntsafstanden gebruikt die enige afstand tussen fotograaf en model mogelijk maken.
Een langere brandpuntsafstand kan voor een rustige perspectiefweergave zorgen en helpt bovendien om achtergronden onscherper weer te geven.
Dat betekent echter niet dat er maar één goede portretlens bestaat.
Een fotograaf kan bewust een bredere lens gebruiken wanneer ook de omgeving onderdeel van het verhaal moet worden.
De keuze hangt dus af van het soort portret dat wordt gemaakt.
Een portret moet passen bij het doel
Een LinkedIn-profielfoto heeft meestal een andere functie dan een artiestenportret.
Bij een zakelijke foto kan vertrouwen en benaderbaarheid centraal staan.
Een acteur heeft misschien juist verschillende expressies nodig voor een castingportfolio.
Een ondernemer kan weer behoefte hebben aan beelden voor personal branding.
Daarom begint goede portretfotografie eigenlijk vóórdat de camera wordt opgepakt.
De fotograaf moet weten waarvoor de beelden worden gebruikt en welke uitstraling gewenst is.
De rol van een gespecialiseerde portretfotograaf
Wie regelmatig mensen fotografeert, ontwikkelt naast technische vaardigheden ook steeds meer inzicht in houding en expressie.
Juist dat onderscheidt een gespecialiseerde portretfotograaf van iemand die technisch goed met een camera kan omgaan maar weinig ervaring heeft met het begeleiden van mensen.
De fotograaf is tijdens een portretsessie eigenlijk tegelijkertijd technicus, regisseur en observator.
Hij of zij let op licht en scherpte, maar ondertussen ook op kleine details zoals de stand van een schouder, spanning rond de mond of de richting van de ogen.
Selectie en nabewerking
De fotosessie stopt niet zodra de camera wordt opgeborgen.
Daarna volgt de selectie.
Bij meerdere opnamen kunnen de verschillen heel klein zijn. Soms verandert alleen een blik of minimale hoofdbeweging.
Juist zo'n klein verschil kan bepalen welke foto uiteindelijk het sterkste is.
Nabewerking kan vervolgens worden gebruikt om kleur, contrast en kleine onregelmatigheden te corrigeren.
Bij een goed portret blijft het uitgangspunt echter dat de persoon herkenbaar en natuurlijk blijft.
Uiteindelijk draait het om persoonlijkheid
De beste portretfoto's blijven hangen omdat ze iets van de geportretteerde laten zien.
Dat kan zelfvertrouwen zijn, rust, creativiteit of juist toegankelijkheid.
Camera, lens en verlichting zijn middelen om dat resultaat te bereiken.
Daarom is portretfotografie veel meer dan iemand voor een achtergrond zetten en op de ontspanknop drukken.
Het vraagt technische kennis, maar vooral ook aandacht voor de persoon die voor de lens staat.